Celali-Celikan-Atmalı Aşireti İlişkisi

10 Ocak 2019, 16:42
Celali-Celikan-Atmalı Aşireti İlişkisi
M. Demir ATMALI
Celali-Celikan-Atmalı Aşireti İlişkisi:

a) Sakasun: Sakaratlılar
 
                Ord. Prof. Dr A. Zeki Veli Togan: “Harezm Ülkesini Gazneliler’den sonra Selçuklular’a tabi valiler idare ettiler. Selçuklular’a tabi valilerden Oğuz Beğdili Aşiretine mensup ATSIZ (1127-1156-Atmalı Aşireti ismini bu ATSIZ atadan adını almış olabilir) yarı müstakil iken, oğlu İl Aslan (1156-1172) tam müstakil oldu; bunlar ve halefleri ayrı bir sülale sıfatıyla Batı-Türkistan’da, nihayet Halifeliğin tekmil şarkî kısmında hâkim rol oynadılar. Harezmşah Alâeddin Tekiş (1172-1200), oğlu Alâeddin Muhammed (1200-1220) ve onun oğlu meşhur Celaleddin Harezmşah (öl.1231) bunların büyük hükümdarlarıdır. Bu sülaleyi Cengiz Han ortadan kaldırmış ve Celaleddin, ordusunun bakiyesiyle Azerbaycan’a gelmişken 1231’de orada Kürtler(bazı kaynaklarda Zazalar geçiyor) tarafından öldürülmüş ve askeri de Moğollar’dan kaçarak Anadolu’ya, sonra kısmen Suriye’ye geçmişlerdir ki buralarda yine “Harezmliler” ismiyle maruf olmuşlardır” demektedir.
                “10 Ağustos 1230’da Erzincan-Yassı Çimen’de üç gün süren savaşta Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubat’a yenilen Celaleddin Horezmşah askeri birliklerinin bir kısmıyla, Azerbaycan’a doğru çekilir. Daha sonradan toparlanan Celaleddin Harezmşah; Moğollara karşı savaşır. Moğol saldırılarına dayanamayarak Diyarbakır’a doğru kaçar ve tekrar Dersim’e gelir. Celaleddin Harezmşah; Palu İlçesi’nin Ohi(oği, okçular, okçuyan) Bucağı’nın yerli halkı olan Dümbeli(dımbıli) Zazaları tarafından öldürülür. Bu olayı haber alan Dersim eteklerindeki Türk Kabileler, Palu’ya inerek Celaleddin Harezmşah’ın intikamını alırlar ve cesedini alıp, Dersim Dağları’nın yüce bir noktasına defnederek türbe yaparlar ve “Sultan Baba” adını verirler. 1231 yılında Kürtler (doğrusu Zazalar) tarafından öldürülen Celaleddin Harzemşah; bazı kaynaklara göre Palu’da, bazı kaynaklara göre ise Ahlât’ta Hakk’a yürür. Alevi söylencelerinde Palu Kürtlerince öldürüldüğü yönündedir. Celaleddin Harezmşah’ın ölümünden sonra Harezm beyleri, komutanları ve emirleri Selçuklular’ın (SALçıklar-Salur-SALGUR) hizmetine girerler.  
            Sivas-Tokat-Amasya bölgesinde, 200’ü aşkın köyü kapsayan Beydili Aşiretlerinin, 13. yüzyıldan bu güne kadar inanç merkezi olan “Hubyar Sultan Ocağı”, geleneksel “Atalar Kültü”ne bağlı Oğuzların yaşayan töresel organizmasıdır. Bu durumda Hubyar Sultan(Celalettin Harezmşah)ın dini önderden daha çok bir Türkmen Beyi olduğunu göstermektedir. Tokat-Sivas arasındaki Tekeli Dağı yöresi Hubyar Sultan’ın kurduğu zaviyeye bağışlanmıştır. Çünkü bugün Tunceli’de hala efsanevi dini önder olarak yaşatılan ve kutsanan Tujik(sivri) Dağı’nın doruğunda ki Sultan Baba türbesi, Celaleddin Harezmşah’dır.”(Kaynak: Ali Kenanoğlu- İsmail Onarlı: “HUBYAR SULTAN OCAĞI VE BEĞDİLİ SIRAÇ TOPLULUKLARI” adlı eserden alınmıştır.)
            Prof. Mehmet ERÖZ’ün (Doğu Anadolunun Türklüğü) ve Dr. Mahmut Rışvanoğlu(Saklanan Gerçek)na göre Celaliler(Celikan, Cılki) Rışvan Aşiretinin bir alt kolu olarak karşımıza çıkmaktadır. Prf. Fahrettin Kırzıoğlu “Kürtlerin Türklüğü” adlı eserinde Celalileri iki kola ayırmaktadır: “Salkanlu/ Sakan (Sakalar/ Saklar) anlamına gelen bu adın, Ağrıdağı ve çevresindeki “Celali Kürtleri” adlı 24 oymaktan 12’sinin birlik adı olduğuna, tarih bölümümüzde işaret etmiştik.
 
                b) KHOLIKAN(İhtiyarlar); ATMALI KOLU
 
                Halk etimolojisine göre bunlar, Celalilerin Sol-Kolu sayılan 12 oymaklı KHALİKAN(Kolıkan)lara göre, savaşta Sağ-Kolda vuruştuklarından “Sağ-lar” anlamına Türkçe “Sak-an” adını almışlardır(age.s.1). Biz Dicle Kürtleri’nin ZİLAN kolundan sayılan ve Murat suyu başları ile Ağrıdağı çevresinde yaşayan Celali Boyunun 12 oymaklı KHALIKAN ve 12 oymaklı SAKAN diye, Aran’daki “Saka-sın”, “Saka-sin” ve “Bala Sakan”ın(Balasagun) adaşı olduğunu görmekteyiz (age.s.37).”            Gaziantep’in Nurdağı ilçesine bağlı SAKARAT Köyü’nün Alevi Celikanlı(Celali) Aşiretinden olduklarını biliyoruz ama onlar SAKARAT adının nereden geldiğini bilmezler. Sakarat adı işte bu SAKASUN adından gelmektedir. Sakarat Celikanlılarının da Saka/İskit Türklerinden olduklarını görmekteyiz.  
                Aslında bu kolların doğru telaffuzları ile biri SAKASUN(Saka/İskitler), diğeri KHALIKON (İhtiyarlar-Atmalı) Aşireti’dir. Sakalar, Hun kolundandır. Kholıkon’lar ise Atmalı Aşiretidir. Çünkü Nurdağı’na bağlı Atmalı Köyünün Kürtçe adı KOLIKON’dur. Malatya ve Pazacıktaki Atmalı Köyleri, Sinemilli ve Demircilerin tamamı bu köyü Atmalı ile birlikte KOLIKON(ihtiyarlar) olarak bilirler. Ayrıca Ağrı/Patnos’a bağlı KOLIKAN ve KOLKO adında kendilerini ATMANEKİ olarak tanımlayan üç-dört köy bulunmaktadır. Yine Van/Erciş İlçesine bağlı KOLIKAN Aşireti olarak bilinen köylerin varlığını öğreniyoruz. Yaklaşık bundan 60 yıl önce Atmalı Köyünden Ökkeş Demir(aco) ve Bıyıklı Hamo(Hamo Gezer) Erciş’teki “Kolıkan” köylerine misafir olumuşlar. Daha sonra da Erciş Kolıkan’dan İslâhiye Atmalı(Kolıkan) köyüne gelenler olmuş.
                 Kaşgarlı Mahmut’un Divanında da İhtiyar manasına gelen “KAL” veya “KO’L” kelimesinin kökünün Türkçe olduğunu öğreniyoruz. Elbistan Hasanalilerinden olup İskenderun’da ikamet eden Yazar Ali Göçmen’e göre Tunceli’nin en eski adı KOLIKAN’dır.               
               
Varto’da, günümüzde de yerli halk, Lolan oymağı ile meskûn olan bölgelere (Doğu Loli-Batı Loli)veya Lolan demektedir. Yine Kali ismi de Lolanlılarda bir erkek adı olarak kullanılmaktadır. İlk dedelerinin adı da Kali’dir. Soy şeceresinde 3. ila 6. dedelerinin adlarının (KALİ) olması, bunu pekiştirmektedir (Burhan Kocadağ. Lolan Oymağı’nın Etimolojik Araştırma Raporu. Sf. 5.). Ancak Atmalı, yani başka adı ile Kolıkan Aşiretinin Lolan Aşireti ile bir akrabalığı olup olmadığını araştırma imkânımız olmadı.
                Ancak Celalettin’den adını alan Celikanlı Aşireti, Rişvan Aşiretinin bir kolu olduğu için, Celikanlı Aşiretinin bir kolu olan Atmalı veya Kolıkon da dolaylı olarak Rişvan’a bağlı çıkmaktadır. Rişvan Aşiretinin de Urfa’da “Badıllı Aşiretine” bağlı olduğunu daha önce yazmıştık. Kürtçe telaffuzu zor olduğu için Urfa’da “Beg-Dili” boyuna “Badıllı” denilmektedir. Bey-Dili boyu da bildiğiniz gibi Oğuzların 24 boyundan biridir. Yukarıda Celaleddin Harezmşah’, ın da Beydili olduklarını anlıyoruz. Yani Celaliler veya Celikanlı ve Atmalı/Kolıkan Aşireti dolaylı olarak Beydili/Badıllı Türkmen Boyu olarak karşımıza çıkmaktadır. Yazar Ali Gültekin BİNİŞ’e göre; Atmalı Aşireti’nin Reisliğini yapan Karahasan (uşağı) Oymağı’da Beg-Dili’ne bağlı çıkmaktadır (Karahasanlıların Tarihi). Bu tespit de Atmalı Aşireti’nin Beg-Dili Türkmeni olduğuna dair görüşümüzü teyit etmektedir.
                Malatya, Besni, Adıyaman’ın Çelikhan(Celikan) İlçesi, Kahramanmaraş Pazacık, Konya Cihanbeyli, Ankara Haymana, Gaziantep Nurdağı ve İslâhiye İlçelerinde, Nizip, Kargamış’ta, Kilis’de, Suriye Kurt Dağında Celikanlı ve Kolıkan Aşiretinin mensuplarının birlikte yaşadıklarını görmekteyiz.
            Yine Rışvan’ın kolları olup da Celikanlılarla birlikte göç etmiş ve birlikte yaşayan kardeşleri vardır. En yakın kardeşleri, Atmalı, İfrazlı, Bereketli, Çakallı, Hamadlı, Delikanlı, Belikanlı, Melikanlı’dır. Nurdağına bağlı Mesthöyük köyünden Polis Hacı Ömer Moroğlu’dan aldığımız bilgiler aşağıdaki gibidir:
 
                                 Gaziantep/Nurdağı’na bağlı
                    Celikanlı Aşireti’nin Kolları____________
            I                          I                            I                                          I
     Govasti            Kepkani               Mahini                   Kemazani
    Atmalılar          Bélpınar                               At ile                       Gözlühöyük
    Köyünün          Köyünün              göçenler                     Köyü.
    Eski adı            eski adı                  Kömürler köyü                           
    Kolıkan             Kepkanlı               ve Zencirli
                             Köyü (18.11.2008- Mehmet Demir ATMALI)
 
 
                3-GOGUR-GOVASTİ MESELESİ
 
 
                Celikanlı, Bırruki, Atmalı ve Rişvan ve Badıllı Aşiretleri kendi aralarında “Konar-Göçer” açıdan iki kola ayrılmışlardır. Anadolu’dan Kafkaslara göç ederken, öküzleri, İnekleri yorularak Anadolu’da kalanlara GOVASTİ, öküzleri, inekleri Kurt gibi yiğit olup da Azerbaycan civarına kadar göç eden Bırruki Aşiretine GOGUR demişler. Anadolu’da kalan Celikanlılar ve Atmalılar da GOVASTİ’lerdendir. Ankara/Haymana’daki Atmalı ve Rışvanların bir kısmı kendilerini GOVASTİ olarak tanımlarlar. Prf. Zeki Velidi TOGAN; GOGUR’ları GÖKERlere bağlamaktadır. Kürtçe GO öküz-inek demektir. GUR ise KURT demektir. Yani öküzleri, inekleri canlı, diri ve KURT gibi olanlar manasına gelmektedir. VASTİ; yoruldu manasına gelir. GOVASTİ; öküzleri, inekleri yorulanlar demektir. Yazarların köyü olan Atmalı Köyünde oturan KABA Oymağına GOVASTİ’ler denilmektedir. Prf. Aydın TANERİ’ye göre, Kastamonu’nun bir köyünde “GEVASTİYE” ler yaşamaktadır. Öküzü yorulmayanlara bazı bölgelerde GOVASTİ yerine NOVASTİ(yorulmayan) dediklerini de öğrendik. Ayrıca Öküzünü kaybedenlere de GOVANDO demişler. Suriye-Afrin ilçesine bağlı bir GOVANDO köyü olduğunu öğrendik. Sonra bu öküzünü kaybedenlere; aç kaldıkları ve dilenciliğe başladıkları için bunlara GAVANDA-GEVENDE dedikleri ileri sürülmektedir. 16.12.2018 Kaynak: Yazar Mehmet Demir ATMALI. ATMALI AŞİRETİ kitabının 2. Baskısı s.18-20 Gaziantep.
 
    

banner315

    Yorumlar

banner334
Hava Durumu

SPOR TOTO SÜPER LİG

Tür seçiniz:
Arşiv