Badıllı, Beg-Dilli Aşireti

24 Ocak 2019, 15:48
Badıllı, Beg-Dilli Aşireti
M. Demir ATMALI
“Oğuzların Boz-Ok kolunun Yıldız-Han Oğullarından olan Beydili boyu; Kaşgarlı, Reşidud-din ve Yazıcı-Oğlu’nun yapıtlarında Oğuz Boyları listesinde yer almaktadır. Beydili’nin anlamı “Sözü değerli, büyükler gibi aziz” anlamındadır. Onkunu Tavşancıl kuşudur. Et bölüşümünde sünüğü “sağ umaca”dır. Kendine özgü özel damgası vardır. Beğ-dili, Oğuzlar’ın hükümdar çıkaran beş boyundan biridir”, diyen Prof. Dr. Faruk Sümer; Harizmşahlar hanedanının bu boydan(Badıllı) olduğunu söylemektedir.     Osmanlı Tapu Tahrir Defterleri’nde 23 Beğ-dili yer adına rastlanılmıştır. Beg-dili oymaklarının bir kısmı, Safevi Devletinin kuruluşuna katılmışlardır. Beg-dili oymak ve obaları XIV. -XVI. Yüzyıllarda Boz-Ulus ve Yeni-İl, Kuzey Suriye, İran, İç-İl bölgelerinde yerleşik ya da göçer olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir.
                Şanlıurfa’da yaşayan 30-40 kadar Badıllı Köylerinde, telaffuz zorluğundan dolayı Beg-Dili yerine, Gurmançca “Badıllı” denilmesi bu Boyun Oğuzların 24 boyundan biri olduğu gerçeğini değiştirmemektedir. Diyarbakır/Silvan’da, Batman’da ve Ağrı/Patnos’ta BADıkan, BADIKİ olarak adı geçmektedir. Kilis Bölgesinde BADINLI, BAHADINLI, BADIRLI, BAHADIRLI olarak da telaffuz edilmektedir. Yine Kilis yöresinde Ba’deli Köyünden “Badeli Nahsen” türküsü de öldürülen ve üzerine ağıt yakılan ve Halep beylarından haraç alan, zincirlere vurulamayan Aslan’ın asıl doğru adının “Badıllı Nahsen” olduğu kanaatindeyiz.
                2008 yılı Kurban Bayramının 3. gününde, Rişvan Aşireti Derneği Başkanı Ali AVCI ile birlikte, Şanlıurfa’ya bağlı “Badıllı Köyleri”ni ziyaretimiz sırasında, Kürtçe ve Türkçe bilen büyükleri; Badıllı kelimesinin Begdili’den geldiğini ve kendilerinin de Oğuz Boyundan geldiklerini kabul etmektedirler. Hatta Batman İline bağlı “MalaBADi Köprüsü”nü, BADıllıların yaptığını ve Batman’da ve Diyarbakır’da Badıkan(Badıllı) Aşireti’nden akrabalarının olduklarını ifade ettiler. Urfa’ya bağlı Badıllı köyleri Atmalı’ya UTMAN diyorlar. Köyde oturan Osman Badıllı büyüğümüzün ifadesine göre, babasının adının UTMAN olduğunu ve Badıllı İle UTMAN’nın kardeş olduklarını öğreniyoruz. Bu durumda Atmalı’nın Celikan ve Rişvandan dolayı Badıllıya bağlı olmak yerine, direk bağlı olduğunu görmekteyiz. Rakka Anlaşmasına göre Otmanlı/Atmanlı oymağının Badıllıya Bağlı olduğunu gösteren belgeyi kitabımızın ileri sayfalarına aldık.
                Badıllı, Hükümdar çıkaran beş boydan birisidir. “Kuzey Suriye’deki ve Halep Türkmenlerinin en büyük koludur. Beğ-Dili 40 obadan müteşekkildir. Bunların arasında Küçük Karacalu ve Büyük Karacalu obalarından sonra Kürtler(Kürdülü) obası geliyor ki; mühim bir kısmı Boz-Ulus arasında yaşamaktadır.”(Prf. Faruk SÜMER.Oğuzlar)
                Prf. Aydın TANERİ’ye göre Beğ-Dili, Safevi Devleti’nin kuruluşuna katılmıştır (Türkistanlı Bir Türk Boyu Kürtler). Beğ-Dili Boyu iskân edildiğinde, bölgenin yerli Türkleri, bunların şivesinin farklı olduğunu görünce; “Bunların dili bizimkine benzemiyor. Bunlar aynen BEY’in dili ile konuşuyorlar” demişler. Yani hakan’a sürekli yakın olup, saray dilini düzgünce konuşan bu boya “Bey-Dili” denilmiştir. Mühür, yani damgası;
yatık bir ( y) harfi gibidir.
          Yozgat ve Barak Ovasında iskan ettirilen Beğ-Dili boyunun Beyinin adı Feriz(Firuz) Bey’dir. Feriz Bey, Osmanlı döneminde 85 bin çadırla Gaziantep/Barak Ovası ve Halep civarına iskân ettirilmiştir. O sırada Feriz Bey daha Bektaşi’dir ve Şah İsmail’e yakındır. Osmanlı’nın Sünnileşirken, beraberinde Araplaşması üzerine, kızarak tekrar Acemistan’a(İran) Şah İsmail’in yanına döner. Barak Bey-Dili Türkmenleri Feriz Bey’in ardından ağıtlar yakarlar. Halen bu ağıt ve İskân türküleri Barak’ta söylenir. Feriz Bey’in ataları, Beydili olduğu ve Safevi Devletinin kuruluşunda bulundukları için, Şah İsmail ile kuvvetli bağları vardır. Bu nedenle Feriz Bey, zaten Barak’ta fazla duramazdı, o Pir Sultan’ın dediği gibi, Şah’ına gitmeli idi. Onun yeri Şah’ın yanı idi.
          Cevdet TÜRKAY’ın “Osmanlı’da Oymak, Cemaat ve Aşiretler” adlı eserinde Badıllı Ekradı(Badıllı Kürdü) olarak geçmektedir. “Konar Göçer Türkmen Ekradı Taifesinden” olduğu zikredilmektedir. Yani burada “Türkmen Kürdü” tabirini görmekteyiz. Kaynaklar Badıllı Ekradı, Türkmen Ekradı dese de, Badıllı-Beydili zaten Oğuz Boyudur, Türkmenliği tartışılmaz şekilde açıktır.
                Araştırmacı Mehmet Ali Pınarlı; “Atmalılar, büyük ihtimalle Bozoklar’ın Beg-dili (Beydili) boyuna bağlıdır. Bu boy ise, Moğol istilasından kaçarak 1200’lü yıllarda Halep-Antep civarına yerleşmiştir.” Diyor. http://atmali.blogcu.com/sunn-atmali-asireti-ve-alev-lesenler-1/7390955)
 
          BEY-DİLİ(Badıllı)nin Oymakları Şunlardır:
 
        “-Karacalu, Küçük Karacalu, Büyük Karacalu, Beğ-Dili, Çobanbeğlu, Bozlu, Bozkoyunlu, Kuzucaklu, Balabanlu, Taş-Baş, Dimleklu, Ulaşlu, Tatalu, Hoca Ali Şeyh, Bozgeyiklu, Sincan, Karaşeyhlu, Çoplu, Emtileklu, Bekmişlu, Arablu, Fakihlu, Güneşlu, Kazlu, Karahasanlu(Atmalının bir kolunun adı da Karahasanlı. Karahasan Atmalı’nın İlk Reisidir), Topaklu, Süleyman Kethuda, Gün, Otamışlu, Kürdülü(Rişvan ve Bezıki bu koldan gelmektedirler), Otmanlı(Atmanlı), Kurtikanlı, İrişvanlı.” (Prof. Faruk Sümer. Oğuzlar, Begdili Bahsi)) 16.12.2018 Yazar Mehmet Demir Atmalı-Atmalı Aşireti Kitabı 2. Baskı. S.9-11) Gaziantep. 

banner315

Bu içeriğe yorum yapan ilk siz olun!

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.
    Hava Durumu

    SPOR TOTO SÜPER LİG

    Tür seçiniz:
    Arşiv